Oleśnica Mała

Wieś położona nieopodal autostrady. Z Brzegu najdogodniejszy dojazd szosą nr 39, by w Częstocicach skręcić w prawo. Rowerem najłatwiej dotrzeć do Owczar i skrótem drogą polną.
***W zachodniej części wsi znajduje się okazały kompleks pałacowy o wspaniałej, acz mało znanej, historii. Pod koniec XII w. Bolesław Wysoki buduje tu zamek myśliwski. 1226 r. Oleśnica Mała z zamkiem zostaje darowana zakonowi templariuszy. Po kasacie zakonu w 1307 r. wieś przejmują w 1312 r. joannici i użytkują aż do 1810 r. Z klasztoru joaanitów pozostała część z XVI w., przebudowana następnie w l. 1706-1711. Powstaje wtedy m.in. obecny kościół.
W 1814 r. majątek klasztorny za zasługi w wojnach napoleońskich otrzymuje feldmarszałek Hans Yorck von Wartenburg. Rodzina Yorcków najpierw w latach 1815-20 a następnie w 1910 przekształca zespół klasztorny w okazałą rezydencję świecką. Obecnie zespół nosi cechy stylu barokowego, dwa barokowe skrzydła i dobudowane nowsze wraz ze stajniami tworzą niezamknięty czworobok z dziedzińcem. W skrzydle południowym mieści się kościół św. Wawrzyńca. Od zewnętrznej strony skrzydła dobudowana arkadowa parterowa oranżeria.

Od 1955 r. zespół pałacowy użytkuje i dba o jego historyczny charakter Zakład Doświadczalny Hodowli i Aklimatyzacji Roślin. Historię obiektu popularyzuje wieloletni pracownik, p. Stanisław Borkowski, który oprowadza także wycieczki. * Przed wejściem do kościoła wmurowany w ścianę kamień pręgierzowy.
* Na dziedzińcu pałacowym kamienny (domniemany) stół sądowy.
* Obok leży nagrobek konia Siwka. Był to koń feldmarszałka Johanna Yorcka, który uratował mu życie pod Mückern. Gdy feldmarszałek został ranny i stracił przytomność, koń wywiózł go z pola bitwy w bezpieczne miejsce. Po powrocie z wojny Siwek spędził swoją emerytuę w Oleśnicy. Po śmierci pochowano go w parku pałacowym, gdzie stanął pamiątkowy głaz. W obecne, bezpieczniejsze miejsce głaz przeniesiono przed kilku laty. * Przed wjazdem na dziedziniec pałacowy – figura św. Jana Nepomucena z XVIII w. * Od północy do pałacu przylega rozległy park angielski. Częściowo zachowana aleja grabowa, staw, przy stawie ostał się cokół z inskrypcją z 1864 r. po pomniku pierwszego Yorcka. * Okazałe dęby szypułkowe rosnące na skraju parku, przy drodze do Oławy * W głębi parku mauzoleum Yorcków powstałe w latach 1827-29, w latach 90. XX wieku gruntownie odnowione. Projekt mauzoleum legenda przypisuje znanemu architektowi Schinklowi.
Rodzina Yorcków

Johann Yorck (ur. 1759 w Poczdamie) był żołnierzem armii pruskiej. Sławę zdobywał podczas wojen napoleońskich (1806-1815), brał udział w słynnych bitwach pod Jeną, Auerstedt, w kampanii rosyjskiej. Szczególne zasługi poniósł po wystąpieniu Prus przeciw Napoleonowi i dotarł aż do Paryża. Za zasługi otrzymał od pruskiego króla tytuł hrabiowski von Wartenburg oraz majątek w Oleśnicy Małej. Dosłużył się stopnia generalnego feldmarszałka. Tu zmarł 10 IV 1830 r.

Peter Yorck Płyta na ścianie pałacu. Powiększyć? Rodzina Yorcków mieszkała w Oleśnicy M. do 1945 r. Jednym z najsłynniejszych jej przedstawicieli był Peter Graf Yorck von Wartenburg. Ur. 13 XI 1904. W czasie II wojny związał się z "Kręgiem z Krzyżowej", przyjaźnił się z Helmutem von Moltke. Bierze czynny udział w spisku na życie Hitlera. Po nieudanym zamachu w Gierłoży w lipcu 1944 Gestapo aresztuje spiskowców, Peter Yorck zostaje powieszony 8 VIII 1944 r.

Ponadto:
  • Przed wejściem na teren pałacowy leży płyta z nazwiskami poległych w pierwszej wojnie światowej.
  • Na polach wsi znajduje się unikalna kalwaria – patrz: Stara droga do Strzelina, a kawałek dalej przy tej drodze stoi krzyż w miejscu szubienicy.